Çörekotu yağı

Doç. Dr. Derya Arslan tarafından yazıldı.

Çörek otu (Nigella sativa), Ranunculaceae familyasına ait tek yıllık bir bitki olup bitki boyu 20-50 cm arasında değişmektedir. Gövdesi dik, tüylü, dallı, seyrek yapılı otsu bir bitkidir. Beyaz veya açık mavi çiçekler, Haziran ve Temmuz aylarında açmaktadır. Çörek otu meyvesi, bitkinin en önemli kısmı olan tohumları taşıyan bir kapsül şeklindedir. Tohumlar oval şekle sahip olup, 1.5-3 mm boyutundadır (Baytöre, 2011). Hasat, kapsüller koyu kahverengi olduğunda (Ağustos-Eylül ayları arasında) gerçekleştirilir. Çörekotu, hem mutfak hem de tıbbi amaçlar için kullanılmaktadır (Ramadan, 2007). Çörekotu tohumu, keskin, karakteristik, güçlü biberimsi acı bir tada sahip olup, fırın ürünleri, çay, yemek ve salatalarda kullanılmaktadır. Tohumlar tane halinde veya karabiber gibi öğütülerek kullanılabilir (Ahmad ve ark., 2013; Ramadan, 2007). Sağlığı desteklemek için günlük beslenmede çörekotunda bulunan biyoaktif fitokimyasalların kullanımını öneren çalışmalar mevcuttur (Butt ve Sultan, 2010).

Özellikle Akdeniz kıyısı boyunca yetişen bu otsu bitkinin tohumlarından elde edilen uçucu yağ, yüksek konsantrasyonlarda timokinon, timol ve ditimokinon içerir (Tekeoğlu ve ark., 2006). Bu bileşenler, iltihaplanmanın ve romatoit artritin önlenmesinde (Mansour ve Tornhamre, 2004; Tekeoğlu ve ark., 2006) etkilidirler. Antioksidan ve antimikrobiyal (Kruk ve ark., 2000; Ali ve Blunden, 2003; Shah ve Ray, 2003), antikanserojen, antidiyabetik ve antiülser aktiviteye (Ali ve Blunden, 2003) sahiptirler.

Çörek otu tohumları yaklaşık %32-40 sabit yağ içermektedir. Çörek otu yağında başlıca yağ asitleri linoleik, oleik ve palmitik asitlerdir. Bu yağ, β-sitosterol açısından zengindir. Çörekotu tohumları, ayrıca uçucu yağ (timokinon, timohidrokinon, ditimokinon, timol, karvakrol, α ve β-pinen, d-limonen, dsitronellol, p-simen) ve acı tat veren maddeler içermektedir. Çörekotu tohumlarında %26 protein, %25 karbonhidrat, %8.4 ham lif ve %4.8 kül (Cu, P, Zn ve Fe gibi mineraller) bulunmaktadır (Ramadan, 2007).

Tohumların gaz söktürücü, canlandırıcı, idrar söktürücü, ateş düşürücü, mensturasyonu başlatıcı ve anne sütünü arttırıcı olduğu bilinmektedir (Shah ve Ray, 2003). Ayrıca astım, hipertansiyon, diyabet, enflamasyon, öksürük, bronşit, baş ağrısı, egzama, ateş, baş dönmesi ve grip için doğal bir ilaç olarak kullanılır (Ali ve Blunden, 2003; Ramadan, 2007).

Çörek otu tohumlarından izole edilen nigellon, histamin salgılanmasını önemli ölçüde engellemektedir. Çörek otunun bronşları genişletici, antihistaminik, antienflamatuvar ve bağışıklık düzenleyici etkileri dahil olmak üzere pek çok çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmalardan bazıları, solunum fonksiyonları ve astım sorunlarında iyileşmeler göstermiştir (Koshak ve ark., 2017).  Çörek otu yağının anti enflamatuvar, nefes borusunu gevşetici (spazmolitik) özelliği, astım hastalarında görülen nefes darlığının tedavisine yardımcı olmaktadır (Hussain ve Hussain, 2006).  600 hastada çörekotu yağı etkilerinin araştırıldığı bir çalışmada, toz allerjisi, akne, nörodermatit, astım ve genel bağışıklık sistem zayıflığı gibi allerjik hastalıkların % 70’inde iyileşme sağlandığı bildirilmiştir (Hussain ve Hussain, 2006).  Klaus ve ark. (2003), günde 40-80 mg/kg çörekotu yağının, allerji hastalarında (alerjik rinit, bronşiyal astim, atopik egzama) etkili bir takviye olarak kullanılabileceği sonucuna varmışlardır (Kalus ve ark., 2003).

Çörekotunun kanseri önleyici özellikleri (tümör başlangıcına ve ilerlemesine karşı koruyucu etkileri) enflamasyonu baskılayabilme ve bağışıklık güçlendirici etkilerinden kaynaklanmaktadır (Majdalawieh ve Fayyad, 2016). Farelerde çörek otu yağı ile tedavinin tümör hacminin azaltılmasında, metastaz gelişiminin inhibe edilmesinde ve ölümünün geciktirilmesinde yüksek derecede etkili olduğu bildirilmiştir (Ait Mbarek, 2007). Tümörün büyümesinde oksijen ve besin sağlamada anjiyogenez önemlidir (Dragoni ve ark., 2011). Timokinon in vitro ve in vivo anjiyogenezi (tümör hücrelerine besin sağlayan yeni damarların oluşması) engellediği ve böylece tümör büyümesini önlediği bildirilmiştir (Peng ve ark., 2011). Timokinon tedavisinin (5 mg/kg) kalın barsak tümörlerinin başlangıc evresinde oluşan 1,2-dimetil hidrazin kaynaklı oksidatif stresi azalttığı ve kolon displazi (anormal doku büyümesi) derecesi ve tümör insidansını düzelttiği bildirilmiştir (Güzelsoy ve ark., 2018).

Timokinon, çörek otu tohumunun uçucu yağından elde edilen ana aktif fenolik bileşik olup güçlü antioksidan özellikleri nedeniyle birçok hastalıkta geleneksel olarak yaygın kullanılmaktadır. In vitro ve in vivo çalışmalarda timokinonun; antiinflamatuvar, antimikrobiyal ve antikanser gibi birçok faydalı etkilere sahip olduğu bildirilmiştir. Çörekotu tohumları ve çörekotu yağının toksisite derecesi çok düşüktür (Ali ve Blunden, 2003). Timokinon toksisitesi üzerine yapılan çalışmalarda, ancak çok yüksek dozlarda toksik etki görülebilmiştir. Sonuç olarak, timokinon, yüksek biyolojik etkinliği ve düşük sistemik toksisitesi ile dikkate değer bir moleküldür (Güzelsoy ve ark., 2018).

Timokinonun, parazitlerin neden olduğu karaciğer hasarını azalttığı bildirilmiştir (Mahmoud ve ark., 2002). Oksidatif hasara karşı birden fazla hücre, doku ve organ üzerinde koruyucu etkilere sahiptir. Timokinonun; sisplatin, doksorubusin, gentamisin, vankomisin ve civa klorürün neden olduğu böbrek toksisitesine, karbon tetraklorur, siklofosfamid, asetaminofen ve aflotoksin B1 ile indüklenen hepatotoksisiteye ve siklofosfomid ve doksorubisinin kalp toksisitesine karşı koruyucu etkileri bulunmaktadır (Farooqui ve ark., 2017). Timokinonun siklofosfamid, toluen ve bleomisin kaynaklı akciğer hasarını azalttığı, benzopiren kaynaklı mide tümorlerini engellediği ve gentamisin ototoksisitesini engelleyerek koruyucu rol aldığı da bildirilmiştir. Abdel-Wahhab ve Aly (2005)’nin yürüttüğü bir çalışmada aflatoksinle kontamine bir diyetle beslenen fareler çörek otu yağı ile tedavi edilebilmiştir. Timokinon, özellikle S. aureus’e karşı antibiyotiklerle güçlendirilebilecek antibakteriyel aktiviteye sahiptir (Ahmad ve ark., 2013; Harzallah ve ark., 2011; Halawani,2009). Uzun süreli tolüene maruziyet sonrası oluşturulan hipokampal norodejenerasyon modelinde, timokinon antiinflamatuvar ve antioksidan etki göstermiştir. Çörek otu ve timokinonun, farelerde radyasyona maruziyetle oluşturulan beyin dokusundaki nitrosatif strese karşı antioksidan etki gösterdiği bildirilmiştir (Güzelsoy ve ark., 2018).

Çörekotu yağı yetişkinlerde günde 3 kez 5’er mL alınabilir. 4-12 yaş arası doz günde 3 kez 2.5 mL, 2-4 yaş arası ise doz günde 3 kez 1’er mL’dir. Kurutulmuş siyah tohumların sağlığı korumak ve bağışıklığı güçlendirmek için günde 500 mg- 1 gr kadar üç kez ağız yoluyla alınması tavsiye edilir. Çörek otu tohumu günlük 25 g’dan fazla kullanılmamalıdır (Anonim, 2020).

Egzama ve deri hastalıklarında hastalıklı bölgede ovularak kullanılır. En az bir saat bekletilir. Daha sonra sabunla yıkanır ve durulanır. Saç dökülmesini ve kepeği önlemek amacıyla da kullanılmaktadır. Saç miktarına göre 1 veya 2 yemek kaşığı çörek otu yağı saç diplerine yetecek oranda kullanılır (1 yemek kaşığı /yaklaşık 10 mL). Saç diplerinde masaj yaparak yedirilir. 1 gece boyunca bone ile saçlar örtülüp sonrasında normal yıkama işlemine geçilmelidir. Haftada 2-3 kere yapılması tavsiye edilir (Anonim, 2020).

Referanslar

Anonim, 2020. http://bitem.bezmialem.edu.tr/PublishingImages/corekotu-yag.pdf. Erişim tarihi: 29.07.2020.

Abdel‐Wahhab, M. A., & Aly, S. E. (2005). Antioxidant property of Nigella sativa (black cumin) and Syzygium aromaticum (clove) in rats during aflatoxicosis. Journal of Applied Toxicology: An International Journal, 25(3), 218-223.

Ahmad, A., Husain, A., Mujeeb, M., Khan, S. A., Najmi, A. K., Siddique, N. A., ... & Anwar, F. (2013). A review on therapeutic potential of Nigella sativa: A miracle herb. Asian Pacific journal of tropical biomedicine, 3(5), 337-352.

Ait Mbarek, L., Ait Mouse, H., Elabbadi, N., Bensalah, M., Gamouh, A., Aboufatima, R., ... & Zyad, A. (2007). Anti-tumor properties of blackseed (Nigella sativa L.) extracts. Brazilian Journal of Medical and Biological Research, 40(6), 839-847.

Ali, B. H., & Blunden, G. (2003). Pharmacological and toxicological properties of Nigella sativa. Phytotherapy Research: An international journal devoted to pharmacological and toxicological evaluation of natural product derivatives, 17(4), 299-305.

Baytöre, F. (2011). Bazı çörekotu (Nigella sativa L.) populasyonlarının verim ve verim kriterlerinin belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi, Namık Kemal Üniversitesi).

Butt, M. S., & Sultan, M. T. (2010). Nigella sativa: reduces the risk of various maladies. Critical reviews in food science and nutrition, 50(7), 654-665.

Dragoni, S., Laforenza, U., Bonetti, E., Lodola, F., Bottino, C., Berra‐Romani, R., ... & Rosti, V. (2011). Vascular endothelial growth factor stimulates endothelial colony forming cells proliferation and tubulogenesis by inducing oscillations in intracellular Ca2+ concentration. Stem Cells, 29(11), 1898-1907.

Farooqui, Z., Shahid, F., Khan, A. A., & Khan, F. (2017). Oral administration of Nigella sativa oil and thymoquinone attenuates long term cisplatin treatment induced toxicity and oxidative damage in rat kidney. Biomedicine & Pharmacotherapy, 96, 912-923.

Güzelsoy, P., Aydın S., & Başaran, N. (2018). Çörek otunun (Nigella sativa L.) aktif bileşeni timokinonun insan sağlığı üzerine olası etkileri. Literatür Eczacılık Bilimleri Dergisi, 7(2), 118-135.

Halawani, E. (2009). Antibacterial activity of thymoquinone and thymohydroquinone of Nigella sativa L. and their interaction with some antibiotics. Advances in Biological Research, 3(5-6), 148-152.

Harzallah, H. J., Kouidhi, B., Flamini, G., Bakhrouf, A., & Mahjoub, T. (2011). Chemical composition, antimicrobial potential against cariogenic bacteria and cytotoxic activity of Tunisian Nigella sativa essential oil and thymoquinone. Food chemistry, 129(4), 1469-1474.

Hussain, D. A., & Hussain, M. M. (2016). Nigella sativa (black seed) is an effective herbal remedy for every disease except death-a Prophetic statement which modern scientists confirm unanimously: a review. Adv Med Plant Res, 4(2), 27-57.

Kalus, U., Pruss, A., Bystron, J., Jurecka, M., Smekalova, A., Lichius, J. J., & Kiesewetter, H. (2003). Effect of Nigella sativa (black seed) on subjective feeling in patients with allergic diseases. Phytotherapy Research: An International Journal Devoted to Pharmacological and Toxicological Evaluation of Natural Product Derivatives, 17(10), 1209-1214.

Kruk, I., Michalska, T., Lichszteld, K., Kładna, A., & Aboul-Enein, H. Y. (2000). The effect of thymol and its derivatives on reactions generating reactive oxygen species. Chemosphere, 41(7), 1059-1064.

Koshak, A., Koshak, E., & Heinrich, M. (2017). Medicinal benefits of Nigella sativa in bronchial asthma: A literature review. Saudi pharmaceutical journal, 25(8), 1130-1136.

Majdalawieh, A. F., & Fayyad, M. W. (2016). Recent advances on the anti-cancer properties of Nigella sativa, a widely used food additive. Journal of Ayurveda and integrative medicine, 7(3), 173-180.

Mansour, M., & Tornhamre, S. (2004). Inhibition of 5-lipoxygenase and leukotriene C4 synthase in human blood cells by thymoquinone. Journal of enzyme inhibition and medicinal chemistry, 19(5), 431-436.

Peng, L., Liu, A., Shen, Y., Xu, H. Z., Yang, S. Z., Ying, X. Z., ... & Cheng, S. W. (2013). Antitumor and anti-angiogenesis effects of thymoquinone on osteosarcoma through the NF-κB pathway. Oncology reports, 29(2), 571-578.

Ramadan, M. F. (2007). Nutritional value, functional properties and nutraceutical applications of black cumin (Nigella sativa L.): an overview. International journal of food science & technology, 42(10), 1208-1218.

Shah, S., & Ray, K. S. (2003). Study on antioxidant and antimicrobial properties of black cumin (Nigella sativa Linn). Journal of Food Science & Technology, 40, 70-73.

Tekeoğlu, I., Doğan, A., Ediz, L., Budancamanak, M., & Demirel, A. (2007). Effects of thymoquinone (volatile oil of black cumin) on rheumatoid arthritis in rat models. Phytotherapy Research: An International Journal Devoted to Pharmacological and Toxicological Evaluation of Natural Product Derivatives, 21(9), 895-897.

Üstün, G., Kent, L., Cekin, N., & Civelekoglu, H. (1990). Investigation of the technological properties of Nigella sativa (black cumin) seed oil. Journal of the American Oil Chemists’ Society, 67(12), 958-960.

Bu içeriği paylaş